Alex De La Iglesia… Adamım benim. Süper filmlere imza atıyor. El Dia De La Bestia’yı 1995’te çekmiş…
Rahip Angel’in acilen Şeytanı bulması gerekmektedir. Aynı zamanda teolog olan Angel, bilmem ne kitabındaki bir şifreyi çözmüş ve Şeytanın oğlu Deccal’ın iki gün içinde doğacağını, böylece kıyamet sürecinin başlayacağını keşfetmiştir. Sabah olmadan Şeytanla bizzat görüşmeyi başarabilirse, Deccal’i öldürerek kıyameti engelleyebilecektir. Şeytanın güvenini kazanabilmek için elinden geldiğince suç işlemektedir. Derken, pejmürde ve eblehimsi bir metalciyle tanışır: Cavan. Cavan’la birlikte, televizyonda medyumluk taslayan şarlatan Jose’yi kaçırırlar. Çünkü Angel, Jose’nin bazı şeyleri gerçekten bildiğini düşünür. Her ne kadar Jose “Salak mısınız, bu sadece bir tv şovu” dese de, Angel, Jose’nin kitabındaki Şeytan çağırma formülünü fazlasıyla ciddiye alır: Parke zemine yıldız çizilir. Birtakım malzemeler serpiştirilir. İnce çizgiler halinde bir ateş… Bir de bakire kanı gerekmektedir. “Tamam, bir saat içinde bakire kanıyla geri dönmüş olacağım” diyen Angel’e Cavan bile inanmaz. Angel, bakire kanı bulmak için elinde tüfekle ortalığı birbirine katar. Bu arada Cavan’ın annesini de vurur. İstemeden. Açıkçası, kadın kendi kaşınmıştı. Cidden, bir saat sonra Angel elinde bir şişe kanla döner. Şeytan çağırma ayini yapılır. Jose, Angel’a alay eder. “Demek Şeytan’la görüşmek istiyorsun, eminim o da seninle buluşmak için can atıyordur… İyi bir ikili olacağınıza eminim…” Derken Şeytan peyda olur. Evet. Jose’nin kitabındaki formül işe yarar. Şeytan da tıpış tıpış gelir… Angel, Cavan ve Jose Şeytan’la başa çıkabilecek midir? Deccal’i vakitlice öldürebilecekler midir? Yoksa kıyamet kopacak ve konu kapanacak mıdır?
El Dia De La Bestia, muhteşem bir komedi. Iskalamayın derim.

El Dia De La Bestia
Yön.: Alex de la Iglesia
Sen.: Alex de la Iglesia, Jorge Guerricaechevarría
Oyn.: Alex Angulo, Armando De Razza, Santiago Segura
Yapım: İsmanya, 1995

Kandidaten [The Candidate]
Yön.: Kasper Barfoed
Sen.: Stefan Jaworski
Oyn.: Nikolaj Lie Kaas, Ulf Pilgaard
Yapım: Danimarka, 2008

08 Bir Demet Yasemen (A Dozen Jasmine Flowers for You)

Sadık Yalsızuçanlar, kendi kuşağının en üretken yazarlarından. 50’den fazla kitap yazdı. Modern düşünce ve sanat ile tasavvuf arasında çok etkileyici bağlar kuruyor. Yalsızuçanlar’la Ramazan’ı konuştuk…

Eski Ramazanlar neden daha iyidir? Ramazan’da medya sayesinde dinî bir aydınlanma mı yaşıyoruz? Ramazan eğlenceleri gerçekten eğlenceli mi? Metropolde Ramazan nasıl idrak edilmeli?…

Eski Ramazanlar çok övgüyle anılıyor. Ramazan söz konusu olunca neden eskiyi bunca hayırla anıyoruz?
Hepimizin çocukluk, ilkgençlik yıllarımıza ilişkin Ramazan hatıralarımız var. Sanırım ‘eski Ramazanlar…’ diye başlamamız bu yüzden. Bir de, yanlış bir algımız var, herşey gittikçe daha kötü oluyor şeklinde. Bu da, tabii o nostaljik tutumu besliyor.

Birçok ilahiyatçı, oruçta yeme-içme ve cinsi münasebeti kesmenin ötesinde bir derinlik olması gerektiğini söylüyor. Siz ne diyorsunuz?
Namaz, oruç gibi kulluk formlarının, formel olmanın ötesinde bir anlamı, işlevi var. Namazla zekat, bir arada anılır biliyorsunuz. Namaz, olmanın, zekat, sahiplik duygusunun arınmasıdır. Oruç biraz daha keskin bir şey. Tutkuların gemlenmesinde daha etkili. İbn Arabi ‘Sadakaların en büyüğü, insanın bizatihi kendisini tasadduk etmesidir’ diyor. Oruç böyle bir şey. İnsanda Tanrılık vehmi vardır. Oysa kul, her türden tanrılık vehminden arınmış kişidir. Bunu, o kulluk formları sağlıyor. Tabii onları birer form olmanın ötesinde algılamak lazım. Yoksa çok anlamsız, çok gereksiz tartışmalarla işin özü buharlaşır. Bir de, Ramazan’ın toplumsal yönü var. Bunu ıskalamamalı. Bir tasadduk imkanı. İnsanın kendi nefsini değil ötekini öncelemesi için aç kalması şart.

Oruç tutan – tutmayan ilişkisi nasıl olmalı?
Bektaşi, Hıristiyan’a demiş ya, ‘dininizin kıymetini bilin’ diye. Kadir kıymet bilmek lazım. Tabii, bir gerilimin içinden geçiyoruz…Dünya bir kabz, bir daralma hali yaşıyor. Merhametten, tevazudan, empatiden, muhabbetten söz edince sinirli abilerimiz kızıyor. Dünyayı değiştireceklerini, bütün bunlar Allah’ın takdiri değil sanıyorlar. Bazı sufiler şöyle der: ‘Allah, ipi p…tun eline vermiş.’ Tamam uğraşalım edelim ama, bu işler, bizim uğraşmamıza bağlı değildir.

Oruca dönersek…
Adam tutamıyor, mazereti var veya tutmak istemiyor. Tutmayanlarda, eskiden bir hassasiyet vardı, şimdi de var. Tutanlara karşı bir hürmet… Aynı hassasiyet ve hürmeti, hatta fazlasını, tutanlardan beklemek gerekiyor. 12 Eylülde, darbeden önce, bazı şehirlerde yol keserdi bazı abilerimiz. Otobüsten yolcuları indirirlerdi. ‘Fatiha’yı oku İhlas’ı oku’ derlerdi. Adam okurdu. Kendi adamını çağırır sorardı, ‘Doğru okuyor mu lan?’ diye. Oruç yiyorsa döverdi. Kendisi oruç tutmazdı. Rosa Luxemburg’un bir lafı vardır, ‘Asıl özgürlük, ötekinin özgürlüğüdür’ diye. Bir yerde, az olanlar, azınlıkta olanların durumuna bakmak lazım. Oruç tutmayanların rahat, tutanların alçakgönüllü olduğu yerde, bilin ki İslam ahlakı vardır.

Orucun en önemli kısmı bu nezaket midir?
Kenan Rıfai’ye soruyorlar ‘Efendim, ehl-i beyte âşıksınız, fakat hiç Yezid’i lanetlemiyorsunuz?’ ‘Evladım, ben, içimdeki Yezid’le meşgulüm’ diyor. Bu, çok sahih, çok değerli bir şey… Tabiin’den büyük bir bilge vardır, Ahmed Rıfai… O kadar mütevazı ki, domuza selam verirmiş. Talebeleri yadırgayıca, ‘Evladım, Allah etini yasaklamış, selam vermeyi değil’ dermiş. Hani, ‘Yaratılmışı, Yaratan’dan ötürü sevmek, hürmet etmek…’ Sigara tiryakilerine de bir önerim var: Oruç tutmayan tiryakilere takılın, dumanlarından istifade edin. (Gülüyor.)

Modern bir yazar olarak, geleneksel eserler ve yazarlarla gerçekten güçlü bir bağınız var mı? Nedir bu bağın mahiyeti?
Hasta-hekim ilişkisi…Tek yanlı bir aşk ilişkisi…

Mazeretli ya da mazeretsiz olarak oruç tutmayanlara, Müslüman olmayanlara Ramazan’la ilgili bir tüyo vermek ister misiniz?
Yiğit Özgür’ün bir karikatürü var. Trenin ön tarafında, turist kılıklı, sırt çantalı genç bir adam… Camiin mahyasında, ‘Hoş geldin Ramazan’ okunuyor. Delikanlı bakarak ‘Hoş bulduk’ diyor. Bazen migren krizi geldiğinde ilaç, iğne, tutamıyorum. Yanılıp çarşıya çıktığımda, tutamayanların işinin ne denli zor olduğunu görüyorum. Mümkün olduğunca görünürlükten uzak, serin selviler altında, tutamayanların arasına karışmalı… Mazeretli olanların kendilerini rahat hissetmeleri gerek. Mazeretsiz olanlar da günahın hakkını vermeliler. (Gülümsüyor.) Fethi Gemuhluoğlu der ya: ‘Sizin tövbenizden ne çıkar! Günahlarınız bile eciş bücüş…’

Ramazan ayında çok sayıda hoca çıkıyor medyaya. Gazetelerde yazı dizileri başlıyor. Ekranda iftar ve sahur programları…
Mantar gibi demek istiyorsun. Ahmet Turan Alkan hoca geçen Ramazan yazmıştı. ‘Bu iftar, sahur programları, beni dinden imandan çıkaracak’ diye. Hocaya katılıyorum. Bu, patolojik bir hal. Bilhassa dini sadece bir emir-yasak toplamı olarak görmek… Sadece Ramazan’da hatırlamak… Ramazan’da iletişim ortamlarında kısmen bir farklılık olabilir ama bir ‘dinâ aydılanma ya da aydınlatma fırsatı’ gibi görülünce bayıyor…

Büyükşehirlerde, metropollerde Ramazan’ın idrak edilmesiyle ilgili gözlemleriniz neler?
Zor zamanlarda olduğumuz kesin. Ama yapacak bir şey yok. İçimizdeki neşveyi kaybetmemek lazım. Son Fatih sertürbedarı Ahmed Amiş Efendi ‘Olan olmuş, olacak olan da olmuştur’ der.

Ramazan’ın hem bir dinî yönü, hem de kültürel yönü var. Hem geleneksel hem de modern Ramazan eğlencelerini nasıl yorumluyorsunuz?
Oğuz Atay’ın Korkuyu Beklerken’indeki Ne Evet Ne Hayır öyküsünü bilirsin. Gönül Köşesi’ne gelen bir okur mektubudur… Mektubu okudukça şöyle der: ‘Ben bu adama kesin karşıyım!’ Bu Ramazan eğlenceleri, belediyelerin eğlence algısının üzücü boyutlarını fazlasıyla ortaya koyuyor. Pek eğlenceli de değiller gibime geliyor. Doğal olmayan bir şey var, bu kesin. Burada nostaljiden başka çaremiz yok gibi… Kültürü rahat bırakmalı. Kızları da. Varsın davulcuya veya zurnacıya varsınlar…

Küresel ısınma ve yaz günlerinin uzunluğu, oruç tutmayı zorlaştırıyor. Bu konuda cesaret verici ya da kolaylaştırıcı yaklaşımlarınız var mı, nedir?
Ramazan’da, birkaç çok gerekli sektör-kurum dışında zorunlu tatil ilan etmek, bol bol uyumak, soğuk duş almak, Sezen Aksu’ya kulak vermek: ‘Çalışmak yorar!’ Ama, işin hakkı da verilebilir. Ramazan’da inşaatlarda çalışmak, günde oniki saat koşturmak, hayır hasenat yapmak…

Matando Cabos, Meksika yapımı, olağanüstü bir başyapıt. 1975 doğumlu Alejandro Lozano yönetmiş.
İnsan inanamıyor. Bir film bu kadar mı komik olur. Bu kadar mı artistik anlatılır bir hikaye.
The Hangover‘ı izlerken güldüyseniz, Matando Cabos‘ta daha çok güleceksiniz.
Reservoir Dogs sizi etkilediyse, Matando Cabos sarsacak.
Filmin 35. dakikasında “Bundan sonra film inişe geçecek, daha fazla yükselmesi imkansız” diye düşündüm. Fakat son sahneye kadar hikaye gevşemedi. Cidden zıpkın gibi.
Tesadüfün iğne deliği, tehdidin en cilalısı, tırlaklığın Everest zirvesi… ve çok daha fazlası, Matando Cabos‘ta.

Matando Cabos
Yön.: Alejandro Lozano
Sen.: Tony Dalton, Kristoff, A. Lozano
Oyn.: Tony Daldon, Kristoff, Raul Mendez
Yapım: Meksika, 2004

Filmin fragmanı için:

http://www.imdb.com/video/screenplay/vi1236009241/

Polonyalıların görsel algıları bizimkinden epey farklı. Grafik tasarımı bizde de önemseniyor. Ne de olsa görüntü çağında yaşıyoruz. İyi bildiğimiz bazı filmlerin, Polonya sinemalarında hangi afişlerle sunulduğunu hep birlikte görelim…

1997 yapımı Karakter adlı filmi bilir misiniz? Orada insafsız baba rolündeki Jan Decleir, De Zaak Alzheimer’da [The Memory of a Killer] başrolü oynuyor. Angelo Ledda’yı yani. Ledda, bunamanın eşiğinden içeri ilk adımı atmış profesyonel bir kâtildir. Kendisine yeni bir iş verilir. “Biliyorsun aziz dostum, eskisi gibi değilim, biraz… değiştim?” dese de, “Saçmalama Angelo, bizim gibiler değişmez” cevabını alır. İhtiyar kurt, silahı beline takar ve şehre iner. Genç ve heyecanlı polislerle seviyeli bir rekabete girecektir. Kirli işlere bulaşmış emniyet ve siyaset dünyasından kimseler de Ledda’yı ortadan kaldırmaya kalkışacaktır. Gelgelelim, kâtilimiz televizyondaki cinayet haberlerini izlerken “Acaba öldüren ben miydim?” diye işkillenecek kadar sallantılı bir vaziyettedir… Jef Geeraerts’in romanından uyarlanmış, Erik Van Looy imzalı De Zaak Alzheimer, trajik polisiye türünde, seyre değer bir eser.

De Zaak Alzheimer
[The Memory of a Killer]
Yön.: Erik Van Looy
Roman: Jef Geeraerts
Sen.: Carl Joos, Erik Van Looy
Oyn.: Jan Declair, Koen De Bouw
Yapım: Belçika, 2003