.

Yabancı filmler ülkemizde vizyona girerken veya DVD’leri satılırken isimleri değişiyor. Türkçeleşmiyor, değişiyor. Kitap çevirilerinde kullanılmayan inisiyatif, konu sinema olunca dizginlenemiyor. İşin yaratıcısının tercih etmediği dramatizasyonlar yapılırken, eser sahibinin yapmak istediği ironiler itinayla yok ediliyor. Örnek vermek gerekirse:

Ölümcül Oyunlar / Eğlenceli Oyunlar:
Çevirmen şahsen ironi düşmanı olabilir ama bunu işine yansıtmamalıdır. Yönetmen bir eve girip korkunç şeyler yapan ikilinin yer aldığı bol tartışmalı filminin adını “Eğlenceli Oyunlar” koymuş. Korkunç olana “Eğlenceli” demeyi tercih etmiş. Bu karar için uzun uzun kafa patlattığı ortada. Çünkü görüneni veya ilk akla geleni değil, başka bir sıfatı seçmiş durumu tanımlamak için. Çevirmen arkadaşsa “Ay bunun nesi ‘eğlenceli’ bu resmen ‘ölümcül’ bence” diyerek yönetmene ağzının payını vermiş.

Paramparça Aşklar Köpekler / Berbat Aşklar:
Orijinal adı “Berbat Aşklar” olan filmin çevirmenini kesmemiş bu isim belli ki. Olayı biraz daha yürek parçalayıcı bir hale getirmek istemiş. Net ve şık bir ismi kötü bir dizeye çevirmiş.

Ölüm Provası / Prova:
Japon korku sinemasının sarsıcı örneklerinden “Prova” ülkemizde “Ölüm Provası” adıyla gösterilmişti. Yönetmen filmine “Prova” diyeceğine “Ölüm Provası” demeyi akıl edemez miydi? Akıl edebilirdi ama tercih etmedi. Peki çevirmenin tercihi nasıl bunun önüne geçebilir?

Bükreş’in Doğusu / Aslında Ne Oldu?
Bükreş’in bir bölgesinde devrim olup olmadığnın tartışıldığı, büyük bölümünün yerel bir televizyon kanalının stüdyosunda geçtiği trajikomik ve politik film “Bükreş’in Doğusu” adıyla gösterildi ülkemizde. Filmin aslında adı neydi biliyor musuz: “Aslında Ne Oldu?” Yani aslında ne oldu? Filmin adını Türkçeleştiren kişi, eserin sorusunu filmin adına taşıma inceliğini sevmeyip olayın geçtiği yerin adını verip konuyu kapamayı tercih etti. Belki de çevirmen emekli coğrafya öğretmeniydi. Belki de orijinal isme bakacağına İngilizce çeviriyi baz alarak bir hataya ortak oldu.

Gözü Tamamen Kapalı / Gözler Faltaşı Gibi Kapalı:
Bu sonuncusu biraz daha ince bir örnek. Bu yanlış çevirinin ardında satış pazarlama kaygısından veya zevksizlikten çok tembellik var. Kubrick’in son filminin adında müthiş bir ironi vardır. Eyes Wide Shut. Açıklık için kullanılan “wide” sıfatı, kapalı kelimesinin sıfatı olarak kullanılmış. Bunun amacı da filmdeki rüya atmosferine gönderme yapmak. Çünkü rüyada gözlerimiz hem tamamen kapalıdır hem de sonuna kadar açıktır. Peki Türkçede bu ironiyi yaşatacak güç yok mu? “Örneğin Gözü Tamamen Kapalı” yerine “Gözler Faltaşı Gibi Kapalı” dense bu tuhaf tezat yakalanırdı. Ancak anlaşılan çevirmenin gözü tamamen kapalı.

Liste daha uzar. Bu mantıkla Türk filmleri de vizyona girerken isimleri değişebilir. “Uzak”, “Uzak Akraba”; “Kader”, “Kaderin Böylesi” adıyla vizyona girebilir. İnanın arada hiçbir fark yok. İkisi de eserin adına müdahale.

, 25 Kasım
Punto:
14
16
20
24
Palet:
Yazı
Yazı
Yazı
Yazı
Sıfırla
.
Panel
Yukari Asagi